เรื่อง   :    นพ.ภาสกิจ  วัณนาวิบูล

สามหลวงสหคลินิก

www.samluangclinic.com

อายุยืนยาวของเต่า ในมุมมองแพทย์จีน

 

            มีภาษิตพื้นบ้านที่กล่าวถึงการมีอายุยืนยาว โดยเปรียบเทียบกับตะพาบน้ำและเต่าว่า “ตะพาบน้ำพันปี เต่าหมื่นปี” 千年的王八,万年的龟 ความจริงสัตว์ทั้ง 2 เป็นประเภทเดียวกัน แต่เต่าดูมีท่าทีที่เยือกเย็น สุขุมกว่าตะพาบน้ำมาก ในยามที่อันตรายมาเยือนตะพาบน้ำจะมีความดุดันเกรี้ยวกราด แต่เต่ายังคงความนิ่งสงบไว้ตลอดเวลา

            แพทย์จีนมองว่าพลังในร่างกายคนที่หล่อเลี้ยงชีวิตให้ดำรงอยู่เรียกว่า หยางชี่ (阳气) การมีชีวิตที่ยาวนานหรือไม่ขึ้นอยู่กับการใช้และการเผาผลาญหยางชี่ของร่างกายว่ามากน้อยเพียงใด หยางชี่จึงเป็นเสมือนพลังที่สะสมและถูกนำมาขับเคลื่อนการดำรงชีวิต เคล็ดลับการมีอายุยืนนานของเต่าจึงขึ้นกับการควบคุมและประหยัดการใช้พลังงานหยางชี่ของมันนั่นเอง

            วิธีการควบคุมการใช้พลังงานของเต่า สามารถนำมาประยุกต์กับการดูแลสุขภาพ สรุปได้เป็น 3 วิธี ดังนี้

1. ใช้ความนิ่งสงบดูแลสุขภาพ ( 静养生)

            ความสงบสามารถลดการใช้พลังหยาง และเป็นการถนอมสารจิงและยินของร่างกาย ในสภาวะนิ่ง จิตใจจะสงบ ชีวิตจะมีความสงบ  และเมื่อจิตสงบแล้ว การหายใจ – การเต้นของหัวใจจะช้าลง, ความดันโลหิตก็จะลดลง, กระบวนการเผาผลาญของร่างกายจะลดลง การเก็บสะสมพลังและสารจำเป็นของร่างกายจึงจะเกิดได้มากขึ้น

2. ใช้ความช้าในการดูแลสุขภาพ (慢养生)

            ความสงบมีผลต่อการหายใจเข้า - ออกที่ช้าและใช้เวลานาน คนปกติจะหายใจเข้า – ออก 1 ครั้ง ใช้เวลา 6.4 วินาที แต่ในภาวะเร่งรีบหรือเครียด จะพบการหายใจเข้า – ออก ใช้เวลาสั้นมาก 3.3 วินาที ต่อการหายใจเข้า – ออก 1 ครั้ง

            การหายใจถี่เร็วมากเท่าไร การเผาผลาญพลังหยางจะเร็วมากยิ่งขึ้น อายุขัยจะสั้นลง การทำให้ใจสงบมีผลให้การหายใจช้าลง ในทางกลับกัน การหายใจช้าลงจะช่วยทำให้ใจสงบ และหัวใจเต้นช้าลง เช่นกัน

            ชีวิตจริงในการทำงานมักต้องรีบเร่ง รวดเร็ว การเคลื่อนไหวทำงานภายนอกที่รวดเร็วจะต้องกำกับด้วยจิตภายในที่สงบนิ่งให้มากที่สุด เข้าสู่ภาวะที่ว่า “ภายนอกเคลื่อนไหว ภายในสงบเยือกเย็น” นอกจากนั้นยังต้องสร้างสมดุลด้วยการหาเวลานอกเพลิดเพลิน กับงานอดิเรก กิจกรรมที่ผ่อนคลาย สงบใจ ค่อยๆทำไม่รีบเร่ง เพื่อสร้างสมดุลอีกด้านหนึ่งเป็นการถ่วงดุลอีกด้านหนึ่ง

 3. ใช้อุณหภูมิที่ต่ำ, อาหาร, สิ่งกระตุ้นที่พอเหมาะในการดูแลสุขภาพ (低温养生)           

            ในคัมภีร์หวงตี้เน่ยจิงได้กล่าวว่า “อาศัยบนพื้นที่ที่สูงมีชีวิตที่ยืนยาว อาศัยในพื้นที่ต่ำมีพลังชีวิตที่หดสั้น” ทั้งนี้เนื่องจาก บนที่สูงมีอากาศบริสุทธิ์ มีความเย็น ลดการเผาผลาญของร่างกาย ไม่ควรอยู่ในที่ร้อนอบอ้าว หรือทำงานในตึกที่อยู่ชั้นใต้ดิน เพราะมีการสะสมของมวลสารมาก อากาศถ่ายเทไม่ได้ นอกจากนี้การดื่มเครื่องดื่ม ไม่เน้นเครื่องดื่มที่มีลักษณะกระตุ้นร่างกาย เช่น เหล้า กาแฟ รับประทานผักผลไม้ให้มากขึ้น และหลีกเลี่ยงอาหารที่มีฤทธิ์กระตุ้นเผ็ดร้อน

            การมีอายุยืนยาวยังต้องรู้จักรักษาสุขภาพด้วยการดำเนินชีวิตแบบสมดุล ในการถนอมชีวิต สะสมพลัง 3 ด้านด้วยกันคือ

            1. การรับประทานอาหาร (饮食养生)

            2. การนอนหลับ  (睡眠养生)

            3. การมีเพศสัมพันธ์  (房事养生)


เรียนรู้จาก “เต่า” สู่การปฏิบัติตัวเพื่อสุขภาพที่ยืนยาว

 

             ต่อจากฉบับที่แล้ว ซึ่งได้กล่าวถึงการรักษาสุขภาพด้วยการดำเนินชีวิตแบบสมดุล ในการถนอมชีวิต สะสมพลัง 3 ด้าน คือ

            1. การรับประทานอาหารเพื่อสุขภาพ (饮食养生)

            อาหารที่รับประทาน ต้องคำนึงถึง 2 ด้าน คือการบำรุงและขับปัจจัยก่อโรคควบคู่กันไป เลือกอาหารให้เหมาะสมกับสภาพร่างกาย และสภาพการเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศและภูมิประเทศ เช่น ฤดูร้อน ต้องใช้การขับความร้อนและบำรุงร่างกายด้วยถั่วเขียวต้ม ที่มีความหวานพอเหมาะ

            2. การนอนหลับเพื่อสุขภาพ  (睡眠养生)

            การนอนหลับ เป็นการเก็บสะสมชีวิตที่สำคัญที่สุด การนอนหลับที่สนิทในเวลากลางคืน 23.00 – 06.00 น. เป็นเวลาที่ดีที่สุด ร่วมกับการนอนหลับช่วงกลางวันเป็นเวลาสั้น 15 – 30 นาที แต่ไม่เกิน 1 ชั่วโมง

            3. การมีเพศสัมพันธ์เพื่อสุขภาพ  (房事养生)

            การมีเพศสัมพันธ์ เป็นหัวใจในการถนอมพลังสะสมของไต การควบคุมการหลั่งสารจิง (อสุจิ) เป็นเงื่อนไขที่สำคัญของการมีอายุที่ยืนยาว

ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสรีระของเต่า

            1. เต่าใช้เวลา 10 เดือนใน 1 ปี สำหรับจำศีล ทั้งในฤดูร้อนและฤดูหนาว ใช้พลังงานในการเผาผลาญน้อยมาก

            2. หัวใจเต่า เต้นช้า เคลื่อนไหวช้า กินอาหารช้า การเผาผลาญพลังงานน้อย  เสียหยางชี่น้อย

            3. เต่าหายใจช้า เวลาของเต่าจะเดินช้าเมื่อเทียบกับเวลาของคน เวลาของคน หนึ่งปีในความรู้สึกของเต่าเหมือนเวลาผ่านไปเพียงครึ่งเดือน

            เต่ามีการแพร่พันธุ์ต่ำ โอกาสที่เพศผู้จะเจอกับเพศเมียมีน้อยมาก เพศเมียสามารถเก็บสเปิร์มของเพศผู้หลังผสมพันธุ์ได้นานอีกหลายปี

            เมตาบอลิซึม หรือการเผาผลาญพลังงานของเต่าน้อยมาก เนื่องจากการเกิดอนุมูลอิสระ (free radical) ภายในไมโตคอนเดรียของเต่าต่ำมาก

สรุป

            การประยุกต์เรียนรู้จากเต่าสู่การปฏิบัติตัวเพื่อสุขภาพที่ยืนยาว

  • วิธีการควบคุมการใช้พลังงานเพื่อสุขภาพ   3  วิธีคือ

            - ใช้ความนิ่งสงบ

            - ใช้ความช้า

            - ใช้ความเย็น

  • การดำเนินชีวิตแบบสมดุล ในการถนอมชีวิต สะสมพลัง 3 ด้าน

            - การรับประทานอาหารเพื่อสุขภาพ (饮食养生)

            - การนอนหลับเพื่อสุขภาพ (睡眠养生)

            - การมีเพศสัมพันธ์เพื่อสุขภาพ (房事养生)