เรื่อง        :     นพ.ภาสกิจ  วัณนาวิบูล

 

ฝูหลิง (หกเหล็ง)  茯苓โป่งรากสน

บำรุงม้าม, ช่วยให้นอนหลับ, เสริมความงาม

 

นับแต่โบราณกาล สมุนไพรจีนที่ถูกจัดว่าเป็นยาเสริมความงามชั้นดี เอามาล้างชำระใบหน้า ขจัดรอยด่างดำบนใบหน้า รับประทานแล้ว ทำให้กล้ามเนื้อมีน้ำมีนวลมีประกาย ชะลอความแก่ ทำให้หน้าอ่อนวัยเหมือนเป็นเด็กเสมอ...สมุนไพรดังกล่าว คือ “ ฝูหลิง茯苓 หรือภาษาแต้จิ๋วเรียกว่า หกเหล็ง

 



พระนางซูสีไทเฮาใช้สมุนไพร “ฝูหลิง” เพื่อการดูแลสุขภาพ

เป็นที่กล่าวขานกันว่า พระนางซูสีไทเฮา ไม่เพียงแต่มีอายุยืนยาว ยังมีสมองและความคิดอ่านที่เฉียบคม ว่องไว ในการจัดการแก้ไขปัญหาต่างๆ ที่มีความสลับซับซ้อนได้อย่างง่ายดาย...ที่เป็นเช่นนี้เพราะพระนางให้ความสำคัญกับการใช้ยาสมุนไพรจีนในการดูแลตนเอง ตามบันทึกของตำรับยาจีนในราชสำนักของราชวงศ์ชิง 清宫医家ได้บันทึกไว้ว่า พระนางซูสีไทเฮามักใช้ตำรับยาในการบำรุงสุขภาพหลักๆ 13 ตำรับ ประกอบด้วยสมุนไพรรวม 64 ชนิด และพบว่าตัวยาสมุนไพร ฝูหลิง茯苓 เป็นสมุนไพรที่มีการใช้บ่อยที่สุด

 

เรื่องราวของพระนางซูสีไทเฮากับขนมปังที่ทำจากฝูหลิง

ที่เซียงซัน (ภูเขาเซียงซัน) ใกล้เมืองปักกิ่ง มีวัดอยู่วัดหนึ่งชื่อ ฝาไห่ซื่อ法海寺มีพระภิกษุเจ้าอาวาสที่มีอายุยืนยาว กิจวัตรประจำวันของท่านคือ นั่งสมาธิ, ฝึกพลังลมปราณ แล้วก็ขึ้นไปบนภูเขาเก็บสมุนไพร สิ่งที่ท่านรับประทานเป็นประจำคือลูกสนและขนมปังชนิดหนึ่งไม่ทราบชื่อ ที่ท่านปรุงขึ้นด้วยตนเอง

มีอยู่วันหนึ่ง พระนางซูสีไทเฮาทรงประชวรด้วยอาการใจสั่น นอนไม่หลับ มีอาการหงุดหงิดตลอดเวลา อ่อนเพลียทั้งร่างกายและจิตใจ แพทย์หลวงถวายการรักษาอยู่หลายครั้ง อาการประชวรก็ยังไม่ดีขึ้น

มีคนเล่าขานถึงพระภิกษุรูปหนึ่งมีความเชี่ยวชาญในการรักษาโรคที่วัดฝาไห่ ภูเขาเซียงซานให้พระนางทรงทราบ  พระนางซูสีไทเฮาเองก็ยังไม่วางพระทัยต่อเจ้าอาวาสผู้สูงอายุท่านนี้ จึงได้แต่ส่งเกี้ยวไปเชิญตัวมาในวัง เจ้าอาวาสได้ทำการปิ้งขนมปังทำจากสมุนไพรจำนวนหนึ่งด้วยตนเอง แล้วถวายผ่านไปให้พระนางซูสีไทเฮาทรงเสวย 3 วัน เมื่อพระนางเสวยแล้วทำให้สมองปลอดโปร่ง อาการใจสั่น นอนไม่หลับ หายเหมือนปลิดทิ้ง ทำความประหลาดในในขนมปังที่วิเศษชนิดนี้เป็นอย่างมาก จึงได้เสด็จไปยังวัด ฝาไห่ ด้วยพระองค์เอง

ทันทีที่ก้าวเข้าประตูวัด ก็ได้กลิ่นหอมโชยเข้าจมูก เมื่อเข้าไปใกล้ก็พบว่า เจ้าอาวาสกำลังปิ้งขนมปังสมุนไพร จึงทรงรับสั่งให้เจ้าอาวาสช่วยแนะนำคุณสมบัติของสมุนไพรที่ใช้ทำขนมปัง เจ้าอาวาสกราบทูลว่า

“การมีชีวิตอยู่ของมนุษย์ในโลกนี้ ไม่ต้องแสวงหาเทวดา ธัญพืชทั้ง 5 ต้นไม้ใบยาทั้งหลายสามารถทำให้สุขภาพดี ขนมปังที่พระองค์ท่านเสวยทำมาจากฝูหลิง เรียกว่าขนมปังฝูหลิง (茯苓饼)  มีสรรพคุณทำให้อายุยืนยาว ชะลอความแก่ชรา ทำให้งดงาม บำรุงม้าม บำรุงจิตประสาท อย่างได้ผลยิ่ง”

แล้วเจ้าอาวาสก็หยิบเอาสมุนไพรฝูหลิง ถวายแก่พระนางซูสีไทเฮา  พระทรงชื่นชมกับสมุนไพรฝูหลิงเป็นอย่างมาก

เมื่อเสด็จกลับวัง ก็เรียกประชุมแพทย์หลวงและฝ่ายรับผิดชอบด้านการปรุงอาหารในราชสำนัก และแนะนำให้รู้จักขนมปังฝูหลิง (茯苓饼) และได้โปรดให้ปรุงขนมปังฝูหลิง(茯苓饼)ขึ้นเป็นอาหารประจำพระองค์ หลังจากทรงเสวยขนมปังฝูหลิง (茯苓饼) มาระยะหนึ่ง สุขภาพและสติปัญญา ความแข็งแรงทางร่างกาย ความเฉียบแหลมทางสมองกลับคืนมา อีกทั้งผิวหนังและเส้นผมยังมีประกายนุ่มนวล เหมือนดังวัยสาว จึงกล่าวได้ว่า สมุนไพรฝูหลิงเปรียบเสมือนอาหารสุขภาพชั้นดี ในเวลาต่อมา ขนมปังฝูหลิง (茯苓饼) ได้ถูกเผยแพร่ไปสู่ประชาชนทั่วไป ที่นิยมรับประทานกันอย่างกว้างขวาง ขนมปังฝูหลิง (茯苓饼) ได้กลายเป็นสินค้ามีชื่อของเมืองปักกิ่งจนตราบเท่าทุกวันนี้

เรื่องราวของฝูหลิง (茯苓) ที่มีการบันทึกในคัมภีร์ “เสินหนงเปิ่นเฉ่าจิง” 神农本草经 และการใช้เป็นอาหารและยา  

                มีคำกล่าวว่า “ไม่มียาตำรับใด ที่ไม่มีสมุนไพรฝูหลิง” 无药不用茯苓หรืออีกนัยหนึ่งคือ ยาตำรับทั้งหลายที่ใช้กับคนไข้ล้วนจะมีฝูหลิง(茯苓)เป็นส่วนประกอบในตำรับ

                ฝูหลิง茯苓เป็นสมุนไพรที่เกิดจากเชื้อเห็ดรา ที่เป็นกาฝากของรากต้นสน มีลักษณะคล้ายหัวมันเทศ เปลือกภายนอกเป็นสีน้ำตาลดำ  เนื้อในเป็นสีขาวหรือออกชมพูอ่อน ส่วนฝูหลิงที่มีรากของต้นสนติดฝัง อยู่ภายในเรียกว่า ฝูเสิน (茯神).

                ฝูหลิง茯苓ได้ชื่อว่าเป็นยาเทวดา ตลอด 4 ฤดูกาล (ตลอดปี)  四时神药  เนื่องจากมีสรรพคุณในการรักษาโรคที่กว้างขวาง ใช้ได้ทุกฤดูกาล นำไปประกอบตำรับยาร่วมกับยาสมุนไพรตัวอื่นในการรักษาโรค ทั้งที่เกิดจากภาวะเย็น, ร้อน, ชื้น, ลม ฯลฯ ได้ทั้งสิ้น  เพราะว่าเป็นสมุนไพรที่มีฤทธิ์กลางๆ  รสหวาน, จืด เข้าสู่อวัยวะภายในคือ ปอด ม้าม หัวใจ และไต

 

สรรพคุณในการรักษาและเพื่อการดูแลสุขภาพ

  1. ช่วยทำให้นอนหลับ
  2. ขับน้ำลดบวม
  3. รักษาปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน
  4. เสริมความงาม
  5. รักษาผมร่วง

  รายละเอียดสรรพคุณ

  1. รักษาอาการนอนไม่หลับ ทำให้ร่างกายแข็งแรง ใช้ศัพท์ภาษาจีน 3 คำ 健身心เสริมบำรุงร่างกายและหัวใจ (จิตใจ) คือทำให้ระบบม้าม-กระเพาะอาหาร การย่อยและดูดซึมอาหารดีขึ้น และช่วยทำให้นอนหลับ บางครั้งทำเป็นอาหารโดยต้มข้าวต้ม ใช้ข้าว 50 กรัม ต้มจนเป็นโจ๊ก แล้วใช้ฝูหลิง 茯苓15 กรัม ใส่เข้าไป ปรุงรสชาติโดยใช้น้ำตาลทรายแดงกระตุ้นระบบย่อย
  2. ลดอาการบวมน้ำ ฝูหลิง茯苓เป็นยาขับความชื้นที่ดีเยี่ยม สามารถใช้เป็นยาขับปัสสาวะและลดอาการบวมน้ำได้ เป็นยาขับปัสสาวะที่ไม่กระทบต่อพลังพื้นฐานของร่างกาย คือปัสสาวะแล้วไม่รู้สึกอ่อนเพลีย เหมือนการขับปัสสาวะแบบแผนปัจจุบัน
  3. แก้อาการท้องเสีย เนื่องจากระบบม้ามอ่อนแอ ทำให้อาหารไม่ย่อย มีความชื้นมาก(ม้ามไม่ชอบความชื้น) การใช้ฝูหลิง茯苓จะ ช่วยขับความชื้นของม้าม
  4. อาการปัสสาวะน้อย ปัสสาวะไม่ออก ฝูหลิงใช้รักษาได้ และถ้าปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน ฝูหลิงก็สามารถรักษาได้เช่นกัน จึงนับได้ว่าเป็นยาที่มีสรรพคุณ 2 ทิศทาง ในตัวเดียวกัน

ถ้าอยากปัสสาวะให้มากในกรณีร่างกายอ่อนแอ ความเสริมยา หวงฉี (黄芪.) 30 กรัม + ฝูหลิง (茯苓) 15 กรัม แต่ถ้าอยากขับปัสสาวะให้น้อย ใช้ ชานเย่า (山药)  30 กรัม + ฝูหลิง(茯苓) 15 กรัม

  1. เสริมความงาม สามารถใช้รับประทาน และใช้ภายนอกได้ การรับประทานให้ใช้ร่วมกับน้ำนม ติดต่อกัน 3 เดือนจึงจะเห้นผล ส่วนการใช้ภายนอก สามารถขจัดรอยด่างดำบนใบหน้าได้ โดยใช้ฝูหลิง 15 กรัม บดเป็นผงละเอียด ผสมกับน้ำผึ้ง 30 กรัม ใช้พอกใบหน้าก่อนนอน แล้วล้างออกในตอนเช้า
  2. ช่วยบำรุงเส้นผม โดยใช้คู่กับสมุนไพร เหอเสาอู่ (何首乌).ซึ่งเหอเสาอู่ เป็นยาบำรุงเลือด เส้นผมเป็นส่วนเกินของเลือด(发为血之余)ใช้ฝูหลิง (茯苓) ไปบำรุงม้ามขับชื้น เมื่อม้ามทำงานดีการสร้างเลือดก็จะดี การสร้างเส้นผมก็จะสมบูรณ์และจะไม่หลุดร่วงง่าย

ข้อความระวังในการใช้ฝูหลิง (茯苓)

  1. เนื่องจากฝูหลิง (茯苓) มีฤทธิ์กลางๆ รสชาติจืด ผลการรักษาจึงเป็นแบบค่อยเป็นค่อยไป การรับประทานเพื่อสุขภาพหรือ เพื่อความงาม จะต้องกินอย่างต่อเนื่องยาวนานจึงจะเห็นผล
  2. หลังจากรับประทานฝูหลิง (茯苓) แล้ว ภายใน 4 ชั่วโมง ไม่ควรดื่มน้ำส้มสายชู
  3. คนที่มีเหงื่อออกมาก ควรระมัดระวังในการใช้
  4. คนที่พลังพร่อง อวัยวะภายในหย่อน ต้องระมัดระวังในการใช้
  5. คนที่อุจจาระแห้ง  ต้องระมัดระวังในการใช้