เรื่อง  :  นพ.ภาสกิจ  วัณนาวิบูล

 

การแปรปรวนของอากาศกับการเกิดโรคและการป้องกัน

ในมุมมองของแพทย์แผนจีน

         

ในช่วงนี้ มีความแปรปรวนของพลังชี่ของอากาศอย่างมาก เดี๋ยวร้อนเดี๋ยวหนาว เดี๋ยวฝนตก โอกาสที่คนจะเกิดโรคจากพลังชี่ของอากาศมากเกินไป หรือที่เรียกว่าเสียชี่ (邪气) หรือหยินชี่ (淫气)  ซึ่งเป็นผลจากปัจจัยของตัวอากาศเอง และการปรับสมดุลของร่างกาย




บางครั้งพลังชี่ที่แปรปรวนอาจจะไม่ใช่เสียชี่ (邪气)สำหรับคนหนึ่ง แต่คนที่ร่างกายปรับตัวไม่ได้ ทำให้เกิดโรค ก็ถือว่าเป็นเสียชี่ (邪气)สำหรับคนนั้น

แพทย์จีน มีมุมมองแตกต่างกันกับแพทย์แผนปัจจุบัน โดยเฉพาะสาเหตุการเกิดโรค

แพทย์แผนปัจจุบัน เนื่องจากลงไปในรายละเอียด เป็นรูปธรรมจึงแยกแยะสาเหตุของการเกิดโรคได้มาก แล้วแต่จะมองมุมไหน ตั้งแต่ตัวเชื้อโรค ดี เอ็น เอ ยีนส์ หรือการผิดปกติของสารชีวเคมี เอนไซม์ ฮอร์โมน เซลล์ ฯลฯ




แต่แผนจีนแบ่งสาเหตุของโรค เพียง ๔ ประเภทเท่านั้น คือ

๑.   เหตุจากภายนอก คือ พลังชี่ที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของพลังชี่ของธรรมชาติ ภูมิอากาศ ฤดูกาล ภูมิประเทศ ที่ส่งผลกระทบต่อพลังชี่ของร่างกายตลอดเวลา โดยเฉพาะการเปลี่ยนแปลงของชี่ที่รวดเร็ว รุนแรง หรือมากเกินไปจนเกิดการปรับตัวไม่ทันของร่างกาย

๒.  เหตุจากภายใน คือ ภาวะของอารมณ์ทั้ง ๗ ของร่างกายที่แปรปรวนรุนแรง รวดเร็ว และยาวนาน รวมทั้งการกินอาหาร การนอน การมีเพศสัมพันธ์และวิถีชีวิต

๓.   เหตุจากความผิดปกติของการไหลเวียนเลือด พลังและของเหลว และภาวะยินหยางของร่างกาย จนทำให้เกิดการตกค้างติดขัดไม่ไหลเวียน เรียกว่า เกิดเลือดอุดตัน เสมหะ ของเหลวตกค้าง ก้อนนิ่ว อาหารตกค้าง ฯลฯ

๔.   สาเหตุจากอุบัติเหตุ สัตว์ทำร้าย ไฟไหม้ หรือเรียกว่าบาดเจ็บจากภายนอก

 

การแปรปรวนของอากาศ : ปัจจัยก่อโรคจากภายนอกทั้ง ๖

            ธรรมชาติ มีพลังไหลเวียน แปรเปลี่ยนตลอดเวลาเช่น กลางวัน กลางคืน ฤดูกาลทั้ง ๔ เป็นการเปลี่ยนแปลงของพลังร้อน (หยาง)และพลังยิน (เย็น) ในภาวะปกติเรียกว่าชี่ (พลัง)

ถ้าเกิดพลังที่มากเกิน (ซึ่งสำหรับบางคน เรียกว่าปกติ แต่คนที่อ่อนแอหรือปรับตัวไม่ทันก็คือ พลังมากเกิน) เราเรียกพลังเกินหรือปัจจัยกับโรคของสภาพแวดล้อมนั้นว่า หยินชี่ (淫气) ซึ่งได้แก่ ลม ความเย็น ร้อนแดด ความชื้น ความแห้ง และไฟ

ในฤดูกาลทั้ง ๔ โดยธรรมชาติ ก็มีการเปลี่ยนแปลงของพลังธรรมชาติ ในขอบเขตและมีกฎเกณฑ์ที่แน่นอน ซึ่งส่งผลต่อการเกิดและพัฒนาการของสรรพสิ่งและสิ่งมีชีวิตทั้งหลาย

-  ฤดูใบไม้ผลิ อากาศควรจะอบอุ่น มีลม

                - ฤดูร้อน อากาศจะร้อน ตอนปลายฤดูร้อนจะมีฝนตก มีความชื้น

-  ฤดูใบไม้ร่วง อากาศมีความเย็น มีความแห้ง

 - ฤดูหนาว อากาศมีหนาวจัด

 

ภูมิประเทศที่สูง ก็จะมีลม ความหนาว ความแห้ง

ภูมิประเทศที่ราบลุ่ม มีความชื้น ความร้อนสูง

ความเปลี่ยนแปลงของดินฟ้าอากาศ ความหนาว ความร้อน ความชื้น ความแห้ง ที่รวดเร็วรุนแรง ส่งผลกระทบต่อการปรับตัวของร่างกาย และการเติบโตของพืช รวมทั้งเชื้อโรคต่างๆไปพร้อมๆ กัน

การป้องกันไม่ให้เกิดโรคจึงต้องพิจารณา ๒ ด้าน คือการป้องกันการโจมตีจากพลังหยินชี่ (淫气) จากภายนอก และการเสริมพลังเจิ้งชี่ (正气) จากภายใน

ถ้าฤดูร้อน ควรจะร้อนกลับหนาว

    ฤดูใบไม้ผลิควรจะเย็นกลับร้อน

คือความผิดปกติของอากาศ ล้วนเรียกว่าหยินชี่ (淫气)

 

การโจมตีของหยินชี่ (淫气) เข้าสู่ร่างกายทางไหน

    แพทย์จีนกล่าวถึงการโจมตีเข้าทางผิวหนัง ปาก จมูก เข้าสู่เส้นลมปราณที่เชื่อมสู่อวัยวะภายใน โดยเฉพาะระบบปอด

-        ลมมักจะโจมตีทางด้านบนศีรษะและด้านหลัง คือด้านหยาง

-        ความเย็นมักโจมตีทางด้านล่าง จากฝ่าเท้า

-        ความชื้น มักโจมตีระบบม้าม บริเวณหน้าท้อง

-   ความแห้งมักโจมตีระบบปอด ทางเดินหานใจ

ในช่วงนี้อากาศหนาว ฝนตก ชื้น อากาศร้อน หรือแปรปรวนของอากาศ ต้องหมั่นดูแลตนเอง โดยหลักใหญ่ที่ต้องดูแลคือ

๑.   เก็บสะสมพลังให้พอ นอนหลับช่วงกลางคืน ๒๓.๐๐–๕.๐๐ น. อย่านอนดึก

มีโอกาสควรงีบหลับกลางวันช่วงสั้นๆ ๑๕-๓๐ นาทีหรือปิดตาปล่อยวางจิต

๒.  เลือกอาหารยินหยางให้สอดคล้องกับร่างกาย อย่าดื่มน้ำเย็น เพราะทำลายพลังพื้นฐาน ทำให้ระบบย่อยอาหารไม่ดี

      ๓.  พยายามอย่าให้รูขุมขนเปิดมาก ขณะมีอากาศเย็น ป้องกันการกระทบจากความเย็นและลม ขณะมีอากาศร้อนต้องปล่อยให้ระบายความร้อน เหงื่อออกไป

 ๔.   ระวังการไม่เสียน้ำอสุจิมากเกินไป จะทำลายพลังไตง่าย ร่างกายจะอ่อนแอ

๕.ปกป้องให้ความอบอุ่น ๓ ส่วน (保三暖) คือ

- บริเวณศีรษะ (ที่รวมของหยาง)

- บริเวณหลัง ไหล่ สะบัก (เส้นลมปราณ กระเพาะปัสสาวะ และลำไส้เล็ก)

- บริเวณฝ่าเท่า (เส้นลมปราณไต)

ควรป้องกันตนเองอย่าให้เกิดโรคจะดีกว่าด้วยการปฏิบัติง่ายๆ

 ปิดทางเข้าสู่ร่างกายของหยินชี่ (淫气)  เสริมพลังเจิ้งชี่ (正气) ให้แข็งแรงอยู่เสมอ