samluangclinic
15
Jul
-

-

ถาม–ตอบสุขภาพ · แพทย์แผนจีน

ไข้ร้อน และ ไข้เย็น

น้ำมูกไหลแปลว่า “ร่างกายเย็นเกินไป” เสมอจริงหรือ?
อาการหวัดชุดเดียวกัน แยกออกได้เป็นสองขั้ว — และแยกให้ถูกก่อน จึงจะปรับสมดุลได้ถูก
หวัดเย็น = ลม + ความเย็น
หวัดร้อน = ลม + ความร้อน
พื้นที่รูปภาพ
รูปบรรยากาศหน้าฝน คนห่มผ้าถือแก้วน้ำอุ่น สื่อถึง “ป่วยไข้ที่มากับฝน” โทนอบอุ่นนุ่มตา
alt: ไข้ร้อนและไข้เย็น ต่างกันอย่างไร ตามทัศนะแพทย์แผนจีน

คำถามตั้งต้น: อาการนี้ ยินหรือหยาง?

ผู้ถาม · คุณสุริยะ / มหาสารคาม
ช่วงหน้าฝนคือช่วงที่ความป่วยไข้มักมาพร้อมสายฝน คุณสุริยะจึงอยากรู้ว่า ตามทัศนะแพทย์แผนจีน ร่างกายกำลังเป็น ยิน หรือ หยาง กันแน่ ขณะมีอาการเหล่านี้
๑. ไข้หวัด น้ำมูกไหล
๒. ไอ เจ็บคอ
๓. มีเสมหะในลำคอ
ความเข้าใจเดิมของคุณสุริยะคือ “มีน้ำมูกไหล = ร่างกายเย็นเกินไป (เป็นยิน) เสมอ” แต่พอได้ยินว่าไข้เกิดได้ทั้งจากภาวะยินและหยาง — คือมีทั้ง ไข้ร้อน และ ไข้เย็น — คำถามจึงกลายเป็นว่า แล้วเราจะสังเกตอย่างไรว่าตอนนี้ร่างกายอยู่ขั้วไหน เพราะถ้าวินิจฉัยผิด การปรับร่างกายให้กลับสู่สมดุลก็ย่อมผิดตาม

คำตอบ: หวัดหนึ่งชนิด แต่ต้นทางสองสาย

นพ.วิทวัส วัณนาวิบูล ตอบว่า อาการที่ถามมาทั้งหมด แบ่งได้เป็นทั้งยินและหยาง ครับ กุญแจอยู่ที่ว่า “ลม” ที่มากระทบร่างกาย จับคู่มากับความเย็นหรือความร้อน
ลม+ความเย็นหวัดเย็น · ยินไม่มีเหงื่อ · น้ำมูกใส · ฝ้าขาวลม+ความร้อนหวัดร้อน · หยางมีเหงื่อ · น้ำมูกข้น · ฝ้าเหลือง

หวัดเย็น (ยิน)

ไข้หวัดที่เกิดจาก ลม + ความเย็น
มีไข้ ตัวร้อน ปวดศีรษะ แต่ ไม่มีเหงื่อ · เสมหะเหลว ไม่ข้น · ปวดเมื่อยตามแขนขาแบบหนัก ๆ · ลิ้นมีฝ้าสีขาวบาง · ชีพจรลอยและแน่น
คล้ายภาพของคนที่เพิ่งเริ่มเป็นหวัดใหม่ ๆ จากการติดเชื้อไวรัสในการแพทย์แผนปัจจุบัน

หวัดร้อน (หยาง)

ไข้หวัดที่เกิดจาก ลม + ความร้อน
มีไข้ · แน่นจมูก น้ำมูกข้น · มีเหงื่อออก · ปวดศีรษะ คอแห้ง ปากแห้ง · ไอมีเสมหะเหลืองข้น · กระหายน้ำ อ่อนเพลีย · ลิ้นมีฝ้าเหลืองบาง · ชีพจรลอยและเร็ว
คล้ายภาพของโรคติดเชื้อแบคทีเรีย เช่น คออักเสบ ทอนซิลอักเสบในการแพทย์แผนปัจจุบัน
พื้นที่รูปภาพ
รูปคู่เปรียบเทียบ ซ้าย–ขวา ฝั่งหนึ่งโทนน้ำเงินเย็น (ผ้าพันคอ น้ำขิงอุ่น) อีกฝั่งโทนแดงอุ่น (ผ้าเย็นเช็ดหน้าผาก แก้วน้ำเย็น)
alt: เปรียบเทียบหวัดเย็นและหวัดร้อน อาการต่างกันตามศาสตร์แพทย์แผนจีน

ตารางเทียบ: สังเกตอย่างไรว่าอยู่ขั้วไหน

อ่านคู่กับไดอะแกรมด้านบน — ฝั่งซ้ายคือหวัดเย็น (ยิน) ฝั่งขวาคือหวัดร้อน (หยาง) สีเดียวกันตลอดทั้งหน้า
ยิน · หวัดเย็นหยาง · หวัดร้อน
น้ำมูกใสน้ำมูกข้น
คันคอ เจ็บคอเล็กน้อยเจ็บคอ คอแห้ง ปากแห้ง
เสมหะใสเสมหะเหลืองข้น
กลัวหนาว ถูกความเย็นแล้วหนาวสั่นกลัวความเย็น กลัวลม บ้างเล็กน้อย
ไข้ ไม่มีเหงื่อไข้ มีเหงื่อ
ลิ้นฝ้าบางขาวลิ้นฝ้าบางเหลือง
ชีพจรลอย แน่นชีพจรลอย เร็ว
จุดชี้ขาดที่จำง่ายที่สุด
เหงื่อ · ความข้นของน้ำมูกและเสมหะ · สีฝ้าบนลิ้น — สามอย่างนี้แยกสองขั้วได้เร็วที่สุด

แว่นขยายสี่คู่: ปากังเปี้ยนเจิ้ง (八綱辨證)

ร้อน–เย็น เป็นเพียงหนึ่งใน หลักวินิจฉัยทั้ง ๘ ของแพทย์แผนจีน ซึ่งจับคู่ตรงข้ามกันสี่คู่ บางครั้งโรคมีอาการคล้ายกัน แต่รายละเอียดและอาการร่วมต่างกัน การวินิจฉัย การวางแผนรักษา ตลอดจนวิธีรักษาก็ต่างกันไปด้วย
ยิน
หยาง
ใน
นอก
เย็น
ร้อน
พร่อง
แกร่ง

กับดักสำคัญ: ยินในหยาง และ หยางในยิน

เป็น “ยินในหยาง”

บางโรคแสดงอาการออกมาเป็นหยาง แต่พื้นฐานลึก ๆ มียินเป็นเหตุ

เป็น “หยางในยิน”

บางโรคแสดงอาการออกมาเป็นยิน แต่พื้นฐานลึก ๆ มีหยางเป็นเหตุ
ด้วยเหตุนี้ การรักษาจึงต้องวางแผน ทั้งอาการที่เกิด และ ต้นเหตุ ไปพร้อมกัน คือรักษาอาการที่ปรากฏ ควบคู่กับการปรับสมดุลพื้นฐานของร่างกาย โดยพิจารณาปัจจัยหลายอย่างประกอบกัน — ไม่ใช่ดูเพียงอาการที่เห็นด้วยตาแล้วสรุปทันที
พื้นที่รูปภาพ
รูปแพทย์แผนจีนกำลังจับชีพจรที่ข้อมือผู้ป่วย ระยะใกล้ เห็นมือทั้งสอง บรรยากาศคลินิกสงบ โทนอบอุ่น
alt: แพทย์แผนจีนจับชีพจรวินิจฉัยยินหยาง ร้อนเย็น ในผู้ป่วยไข้หวัด

สรุปสั้น ๆ ก่อนจาก

น้ำมูกไหล ไม่ได้แปลว่าเย็นเสมอ — หวัดแบ่งได้ทั้งเย็นและร้อน
ดู เหงื่อ · ความข้น · สีฝ้าลิ้น เป็นตัวแยกขั้วที่ชัดที่สุด
อาการที่เห็น อาจสวนทางกับต้นเหตุ จึงต้องรักษาทั้งอาการและพื้นฐาน
พื้นที่รูปภาพ
รูปสมุนไพรจีนและถ้วยยาต้ม จัดวางบนพื้นไม้ ครึ่งภาพแสงเย็น ครึ่งภาพแสงอุ่น สื่อสองขั้วของบทความ
alt: สมุนไพรจีนสำหรับปรับสมดุลร่างกาย กรณีไข้ร้อนและไข้เย็น
ที่มาของเนื้อหา
ผู้ตอบ: นพ.วิทวัส (ภาสกิจ) วัณนาวิบูล · ผู้ถาม: คุณสุริยะ / มหาสารคาม
คอลัมน์ถาม–ตอบปัญหาสุขภาพ มูลนิธิหมอชาวบ้าน (doctor.or.th) · เผยแพร่ ๑ ตุลาคม ๒๕๔๒
สรุปและเรียบเรียงใหม่เพื่อการอ่านง่าย
หมายเหตุ: เนื้อหานี้เป็นความรู้ทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญโดยตรง

บทความที่เกี่ยวข้อง

18
Jun
samluangclinic
การนอนหลับ

-

กดอ่านต่อ
11
Jul
samluangclinic
9 ท่าบริหารก่อนลุกจากที่นอน ดูแลสุขภาพผู้สูงอายุลดความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด

รู้จัก 9 ท่าบริหารร่างกาย 1 นาทีก่อนลุกจากที่นอน ตามแนวทางแพทย์แผนจีน ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือด เหมาะสำหรับผู้สูงอายุและผู้ที่ต้องการดูแลสุขภาพหัวใจและหลอดเลือดในชีวิตประจำวัน

กดอ่านต่อ
09
Jun
samluangclinic
เมื่ออากาศแปรปรวน ร่างกายก็ แปรตาม

-

กดอ่านต่อ